´Met een goed gevoel naar huis´
Op de 11e van de 11e, dit jaar 19 jaar geleden, startte Filmhuis Emmen. De eerste film was Zusje van Robert Jan Westdijk, met onder andere Kim van Kooten. Een van de initiatiefnemers van het filmhuis, Michel Markx, neemt op 2 juli 2014 afscheid als bestuurslid van Filmhuis Emmen. Tijd voor een terugblik.
“Halverwege de jaren negentig las ik in de krant een interview met onder meer Kees Groenevelt”, vertelt Michel. “Hij zei dat de films waar hij van hield, niet te zien waren in Emmen. Dat vond ik ook! Ik weet niet meer precies hoe het contact tot stand is gekomen, maar het resultaat was de oprichting van Filmhuis Emmen.”
Rood
In het bestuur van het filmhuis was Michel de man van de techniek. “Niet zo gek, want ik heb een technische achtergrond. Bij Philips in Eindhoven werkte ik in de jaren zestig aan de ontwikkeling van onder andere de kleurencamera´s. Daarbij zorgde met name de kleur rood voor problemen. Daarom maakte ik regelmatig testopnames in ziekenhuizen want daar kwam de kleur rood veel voor. Tegenwoordig heeft een filmcamera een chip in plaats van een beeldbuis, dat werkt veel beter.”
Momentopname
Vanaf zijn puberteit maakt Michel foto’s. “Naast mijn werk bij Philips was ik ook een tijdje freelance fotograaf voor het Eindhovens Dagblad. Als een politie- of brandweerauto met loeiende sirenes voorbij kwam, ging ik er achter aan. En dan ’s avonds en ’s nachts ontwikkelen en afdrukken, daar was ik wel een paar uur mee bezig. Maar uiteindelijk miste ik toch wat aan foto’s. Het is altijd een momentopname. Een tiende seconde eerder of later ziet het er al weer anders uit. Bij films heb je dat minder. Met film kun je beter een verhaal vertellen.”
Filmacademie
Begin jaren zeventig ging Michel naar de Filmacademie, toen nog aan de Overtoom in Amsterdam. “Ik maakte instructiefilms bij Philips. Vanuit die achtergrond volgde ik een speciale applicatie op de Filmacademie, ik geloof dat het Educatie heette. Drie jaar lang ging ik van vrijdag tot en met zondag naar Amsterdam. De schrijver Anton Koolhaas was directeur van de filmacademie. Ik herinner me nog goed mijn eerste gesprek met hem. Hij haalde een schemerlampje uit zijn bureaula en zei: ‘Deze is kapot. Jij werkt toch bij Philips? Kun jij er even naar kijken?’ Ik vond het gek maar heb het lampje gefixt. Na afloop vroeg ik hem waarom hij dat gedaan had. Hij antwoordde: ‘Je moet bereid zijn om alles te doen wat nodig is voor een goede opname. Je kunt nooit zeggen: daar ben ik niet voor!’ Het was een test, hij wilde mijn reactie zien.”
Joris Ivens
Op de filmacademie leerde Michel hoe een film in elkaar zit en hoe je die kennis zelf kunt toepassen. Hij verdiepte zich in de grote cineasten. “Ik had bewondering voor de beeldtaal van Nederlandse filmmaker Joris Ivens. Zijn film over de Hefbrug in Rotterdam is mooi. Ik herinner me een longshot vanaf de brug. Het begint te regenen en dat wordt tot in detail getoond. Naderende wolken, eerste druppels, het stroompje dat ontstaat in de goot… Een van zijn laatste opnames, hij woonde en werkte toen al in China, ging over de woestijnwind. Hij staat ergens in de woestijn en probeert de wind te vangen. Het is een mooi beeld maar als kijker heb je er niet zoveel aan.”
Knalgas
Een paar jaar na zijn opleiding aan de filmacademie verliet Michel Philips om een eigen audiovisueel productiebedrijf te starten, Markx Videofilm. Eind jaren tachtig verhuisden hij en zijn vrouw naar Emmen omdat zij hier aan de slag ging als docent aan de vrije school. Ook Michel investeerde tijd en energie in de vrije school. Veel leerlingen leerden tijdens een van de aanschouwelijke lessen van Michel wat een nulpunt is, waarom vuur brandt en hoe je knalgas maakt. Markx Videofilm schoof wat naar de achtergrond, maar de liefde voor films bleef en de De oprichting en het bestuurslidmaatschap van Filmhuis Emmen kwamen dan ook als geroepen.
Jaques Tati
De favoriete filmmaker van Michel is de Fransman Jacques Tati (1907-1982). “Eigenlijk zou Tati lijstenmaker worden, net als zijn vader. Dat ging niet door, maar je ziet het wel terug in zijn films. Bij Tati hebben scènes altijd een kader, ze staan in lijstjes. Zijn beeldtaal is speels, met veel details. Films met krulletjes, zeg maar. Hij is een meester in het observeren van mensen en hun gedrag. Door dingen te accentueren of aan te zetten laat hij je anders naar de wereld kijken. Via Tati maak je kennis met de Franse manier van leven en de moderne wereld van na de Tweede Wereldoorlog.”
Zielsverwantschap
“Ik voel een soort zielsverwantschap met Tati”, zegt Michel. “Tati wist dat de wereld veel gekker is dan wij ons voor kunnen stellen. Hij zag de humor op straat en liet dat met veel respect zien. Je ziet en voelt dat hij moeite heeft met de moderne wereld om hem heen, maar hij is kritisch op een liefdevolle manier. Een mooi voorbeeld is de Oscarwinnende film Mon Oncle uit 1958. Tati speelt hier de rol van Monsieur Hulot, een karakter dat hij ook gebruikte in eerdere films. Prachtig!”
Goed gevoel
Dan komt het gesprek op de films van Filmhuis Emmen. Wanneer is een film geschikt voor vertoning in het filmhuis? Michel denkt even na en zegt dan: “Dan kom ik toch weer met Tati. Hij zegt: als je een film gezien hebt, moet je met een goed gevoel naar huis gaan. Wat niet wil zeggen dat er alleen leuke dingen mogen gebeuren! Het betekent dat je er iets van meeneemt – het liefst iets nieuws. Een ervaring, iets wat je nog niet wist, nieuwe indrukken, een andere blik op je medemens. Ik hoop dat de kijkers na afloop buiten staan en denken: ik ben blij dat ik deze film gezien heb.”
